trang chính |   lời giới thiệu  |   sống lời chúa  |   truyện ngắn |  liên lạc

□ Nguyễn Trung Tây, SVD
tiểu luận
Lời Xin Lỗi Úc Châu
Trong một thể chế xã hội, khi một đám đông tập thể lầm lỗi, người ta có thể đánh giá thể chế xã hội đó đã trưởng thành hay chưa, dựa vào cái cung cách mà những cá nhân của tập thể đó hành xử đối với nhau..

 

Thế hệ bị đánh cắp,
Ảnh Nguyễn Trung Tây

Cuối cùng, lời xin lỗi của người Úc gốc Âu Châu tới người Thổ Dân Úc cũng đã vang lên từ tòa nhà Nghị Viện tại thủ đô Canberra vào ngày thứ Tư, 13 tháng 2 năm 2008,

…Hôm nay chúng ta vinh danh những người Thổ Dân của một nền văn hóa lâu đời trong dòng lịch sử của nhân loại. Chúng ta cùng nhớ tới những đối xử bất công trong quá khứ mà họ đã phải gánh chịu. Chúng ta đặc biệt cùng nhớ tới những đối xử bất công với những người của thế hệ bị đánh cắp-một chương sách hoen ố trong dòng lịch sử quốc gia.

Chúng tôi xin lỗi cho những luật lệ và chính sách của quốc hội và chính phủ trong quá khứ đã tạo ra những mất mát đớn đau tới những người dân Úc (gốc Thổ Dân)...

 

I. Lời Xin Lỗi Úc Châu

Trong bài diễn văn dài 361 chữ, cựu thủ tướng Úc Kevin Rudd sử dụng ba lần chữ xin lỗi. Trong khi ông Kevin đọc diễn văn, truyền hình và truyền thanh toàn quốc ngưng mọi chương trình thường nhật, phát đi bài diễn văn lịch sử của quốc gia dân chủ lập hiến Úc Đại Lợi. Chính quyền tiểu bang Victoria, trong ngày lịch sử 13 tháng 2, kêu gọi trường học toàn tiểu bang treo cờ Thổ Dân Úc và cờ của đảo Torres Strait trong sân. Nơi công cộng, người Úc Châu dừng một nhịp chân bận rộn thường ngày lắng nghe bài diễn văn đang được phát đi từ màn ảnh TV lớn. Nhiều cặp mắt mở to nhìn. Nhiều vành tai chăm chú lắng nghe. Sau khi thủ tướng Úc Châu chấm dứt bài diễn văn , người người trong tòa nhà Nghị Viện dành ra một phút yên lặng, sau đó những tràng pháo tay nổ lớn chào mừng bài diễn văn lịch sử. Nhiều hạt nước mắt lăn dài trên khuôn mặt người Úc gốc Âu Châu cũng như Úc gốc thổ dân. Có người di dân tuyên bố đã di cư tới Úc 35 năm, nhưng vẫn quyết định không nhập quốc tịch cho tới khi nào chính quyền Úc Châu mở miệng xin lỗi người Thổ dân.  

Bài diễn văn của thủ tướng Úc nhắc nhở mọi người về một lỗi lầm, đã bắt đầu từ những năm cuối của thế kỷ 19 và kéo dài cho tới năm 1970; khi đó, chính quyền Úc đã dùng luật lệ lấy đi mất quyền làm cha mẹ của người Thổ Dân Úc Châu. Có một thời chính quyền đi vào từng thôn làng Thổ Dân bắt con em Thổ Dân mang đi, sau đó giao lại cho gia đình người Úc Âu Châu hoặc trung tâm mồ côi nuôi dạy.

Vị tiền nhiệm, cựu thủ tướng John Howard trong thời kỳ tại nhiệm, có người đã từng đặt vấn đề với ông về một lời xin lỗi của nước Úc tới người Thổ Dân. Nhưng ông Howard tuyên bố không có trách nhiệm cho những lỗi lầm của cha ông. Thủ tướng Kevin Rudd thì khác, một trong những dự tính sau khi đắc cử thủ tướng là ông sẽ đại diện cho nước Úc chính thức xin lỗi người Thổ Dân.

Và rồi ngày lịch sử 13 tháng 2 năm 2008 đã tới, đứng trước mặt toàn thể nghị viên của hai đảng và những người Thổ Dân đại diện cho cộng đồng Thổ Dân Úc Châu, Thủ tướng Rudd long trọng đọc bài diễn văn, Our National Apology. Mặc dầu vẫn có người khen kẻ chê, lời xin lỗi của thủ tướng Kevin Rudd đã trở thành một dấu mốc lịch sử của Úc Châu; bởi dân Úc hiểu hành động lấy đi quyền nuôi dạy con cái là một lỗi lầm, là vết nhơ trong dòng lịch sử một trăm năm của Úc Châu. Hơn ai hết, người Úc hiểu rõ bởi hành động quá khứ, ngày hôm nay nước Úc sản sinh ra một thế hệ Thổ Dân mất đi cội nguồn. Bởi thế, gần một trăm năm vừa qua, xuất hiện những người Úc không gốc tích. Họ nói tiếng Anh giỏi, họ ăn Meatpie, thổ sản của dân mới định cư; nhưng nhìn quanh, họ biết mình không thuộc về sắc tộc Châu Âu bởi sự khác biệt về hình dáng và sắc da. Nhưng quay về lại với Thổ Dân Úc, họ cũng chẳng biết nói tiếng Thổ Dân; văn hóa Thổ Dân họ cũng xa lạ. Hơn thế nữa, họ cũng không biết cha mẹ mình là ai. Những người Thổ Dân thuộc thế hệ này được người Úc đương thời gọi Thế hệ Bị Đánh Cắp (Stolen Generation).

 

II. Diễn văn Xin Lỗi của Giáo Hội Công Giáo

Bài diễn văn Xin Lỗi dài 361 chữ của thủ tướng Rudd nhắc nhở tới bài diễn văn Xin Lỗi của Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II vào ngày Chúa Nhật 12 tháng 3 năm 2000 tại quảng trường thánh Phêrô. Hôm đó, trong bài diễn văn Xin Lỗi đọc tại quảng trường Phêrô sáng Chúa Nhật, Đức Giáo Hoàng xin lỗi cho những lần Giáo Hội đối xử bất công với phụ nữ. Đức Giáo Hoàng cũng đã xin lỗi cho những lần Giáo Hội đã yên lặng không đứng ra bênh vực người nghèo. Cho những lần Giáo Hội không lên tiếng trong khi thực dân lùng bắt triệu triệu người Phi Châu bán sang Bắc Mỹ cho những đồn điền càfe thuốc lá. Cho tất cả những đối xử bất công của quá khứ hai ngàn năm, Đức Giáo Hoàng Phaolô II đã từng long trọng xin lỗi tất cả, và ngài cũng khiêm nhường mong nhận được sự thứ tha.

 

III. Xã Hội Trưởng Thành

Nói về một nền văn minh, thông thường người ta hay nhắc tới Ai Cập với kim tự tháp, Trung Hoa với Vạn Lý Trường Thành, Ấn Độ với tôn giáo Ấn Độ riêng biệt, Hy Lạp và La Mã với triết học và vận động trường rộng lớn. Nói về một xã hội, người ta hay nhắc tới chữ phát triển. Một xã hội phát triển được đánh giá qua những thành tích nổi bật, hoặc dẫn đầu, hoặc nổi bật về nhiều phương diện, đặc biệt về kỹ nghệ và kinh tế. Nhưng có lẽ ít ai nói tới một nền văn minh hay xã hội trưởng thành.

Một em bé dưới tuổi vị thành niên thường không ý thức được hành động của mình. Bởi thế em không được quyền uống rượu, mua thuốc lá. Trẻ vị thành niên đầu óc chưa phát triển toàn vẹn cho nên các em không ý thức được hậu quả do hành động cá nhân tạo ra trên tập thể. Những lầm lỗi của trẻ vị thành niên, do đó, thường dễ được bỏ qua. Nhưng khi con người đạt tới tuổi trưởng thành, trong con mắt xã hội, đó là một người hiểu biết, có trách nhiệm. Một người trưởng thành do đó phải có trách nhiệm với hành động mình đã làm. Bởi thế, khi một người trưởng thành lầm lỗi, họ biết mở miệng xin lỗi, mong ước được sự tha thứ từ phía của người đối diện (trong nhiều trường hợp, theo lẽ công bằng, người xin lỗi cũng phải đền bù cho nạn nhân những đền bù tương xứng với những thiệt hại trong quá khứ).  

Cũng thế, khi đám đông tập thể của một xã hội lỗi lầm, người ta có thể đánh giá xã hội đó đã trưởng thành hay chưa, dựa vào cung cách những cá nhân của tập thể đó hành xử với nhau. Ở một xã hội trưởng thành, con người biết lãnh nhận trách nhiệm.

Hai lời xin lỗi của năm 2000 tại Roma và 2008 tại Úc là những biến cố lịch sử của Giáo Hội Công Giáo và Úc Đại Lợi, bởi lời xin lỗi đã được người đứng đầu hai cơ quan quyền lực cao nhất mở miệng xin lỗi. Hai lời xin lỗi của Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II và cựu Thủ tướng Kevin Rudd đã trở thành những biểu hiện cụ thể nói lên tính chất trưởng thành của hai tập thể: Giáo Hội Công Giáo và quốc gia dân chủ lập hiến Úc Đại Lợi.

 

IV. Lời Xin Lỗi Việt Nam

Nhìn lại lịch sử nước Việt Nam, trong vòng một trăm năm gần đây, nước Việt Nam đã trải qua quá nhiều biến động. Từ khi đảo chánh Nhật vào ngày 19 tháng 8 năm 1945, dẫn tới chiến trường Điện Biên Phủ chia đôi đất nước vào ngày 20 tháng 7 năm 1954. Từ năm 54 lại dẫn tới cuộc nội chiến giữa Bắc Việt và Nam Việt cho chủ nghĩa Cộng Sản và Tư Bản. Cuối cùng phần thắng nghiêng về Bắc Việt. Ngày 30 tháng 4 của năm 75 kéo tới đã xô đẩy trên dưới 200,000 người dân ra biển, và tiếp theo đó biết bao nhiêu mạng người lại đổ xô ra biển Đông trong vòng khoảng hai thập niên. Từ những ngày của năm 54 cho tới năm 75, chỉ tính về cuộc chiến tương tàn giữa hai miền Nam Bắc, nước Việt Nam đã trở thành một bãi chiến trường cho người ngoài mang bom đạn và khí giới phá hủy lãnh thổ và sinh mạng Việt Nam trên cả hai vùng Bắc Nam. Bao nhiêu thân thể Việt Nam đã bỏ mình bởi cuộc chiến. Bao nhiêu mạng người đã ngã gục bởi những tấn bom B52 trải thảm ngoài Bắc trong Nam. Cuộc chiến 54-75 và chiến thắng của Bắc Việt vào năm 75 đã mang nước Việt Nam tụt hậu, rớt xuống thành một nước chậm tiến. Mang lên bàn cân xét xử, hiện tình Việt Nam ngày hôm nay cũng do bởi cuộc chiến Việt Nam đã tạo ra. 

Trông người lại nghĩ đến ta. Thủ tướng Úc biết mở miệng xin lỗi cho một quá khứ lỗi lầm để hướng tới tương lai, như lời ông đã nói trong bài diễn văn lịch sử của năm 2008,

…Đã tới thời điểm để quốc gia mở sang một trang sách mới trong dòng lịch sử Úc Châu bằng cách chấp nhận những lỗi lầm của quá khứ và hướng tới một tương lai...

Trước đó, Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II vào năm 2000, để đánh dấu hai thiên niên kỷ, cũng đã xin lỗi cho những lỗi lầm trong quá khứ để người Công Giáo học được bài học khiêm nhường trong khi chuẩn bị bước vào thiên niên kỷ thứ ba.

Xã hội Việt Nam một trăm năm vừa qua sẽ được lịch sử đánh giá là một xã hội trưởng thành hay không còn tùy thuộc vào những nhân vật trong chính quyền hai miền Nam Bắc. Thay vì đổ lỗi quanh quẩn, người Việt Nam, đặc biệt chính quyền Việt Nam nên thể hiện bản tính trưởng thành, để Việt Nam có cơ hội đóng lại hẳn một chương sách, và nắm tay nhau bước hẳn vào tương lai.

□ Nguyễn Trung Tây, SVD

trang chính |   lời giới thiệu  |   sống lời chúa  |   truyện ngắn |  liên lạc

copyright © 2004 nguyentrungtay